Dec 6, 2015

tình hay lý

@ Tình hay lý ?

Chỉ xét trong văn chương, theo tôi, người Việt thiên về lý. Nhưng không phải là cái lý của triết học sâu sắc. Thường chỉ là lý sự thường. Trong văn học, chữ tình (với người, vật, cảnh) của người Việt khá kém.


Quý vị thử xem xem, thời VNCH những nhà văn hàng đầu, tác phẩm, đều thiên về lý. Vũ Khắc Khoan, Nguyễn Mạnh Côn, Bình Nguyên Lộc, Võ Phiến ... không thấy tác phẩm nào tương đối lớn về tình. Toàn là băn khoăn, suy tư, phân tích dựa trên luận lý. Thời VNCS cũng vậy, những nhà văn nổi tiếng nhất đều lý luận đôm đốp: NHT, PTH, BN, VTH. Văn chương cổ điển, như Truyện Kiều của ND cũng chả phải là trường thiên về tình yêu. Nàng Kiều rất duy lý. Bên tình bên nghĩa, Kiều chọn ngay bên nghĩa. Kim Trọng thì càng sống theo duy lý:

Lựa chi những khúc tiêu tao
Dột lòng mình cũng nao nao lòng người.

So với TQ chẳng hạn, người Việt không bao giờ có những đại tác phẩm về tình yêu như Hồng Lâu Mộng hay Tây Sương Ký hay vô số bài Đường Thi rất trữ tình. So với Ấn Độ thì người Việt cái tình trong văn chương lại quá khuôn khổ, không thể lai láng tuôn tràn như Tâm Tình Hiến Dâng của Tagore.  Đó là mấy nước lớn. Những nước bằng hoặc nhỏ hơn VN, VN cũng kém chữ tình. Như Nhật Bản, Anh Quốc, hay Pháp.

@ Văn hoá bùng nhùng

Bùng nhùng là nhì nhằng, lìu xìu, đun đẩy. Nói đúng ra, một xã hội mà bùng nhùng chẳng ra làm sao thì có cái bực bội. Nhưng về mặt nào đó, nó lại dễ ... sống. Thí dụ, những người du khách hay làm việc tại VN, không ít người tỏ ra thích sinh hoạt của người Việt. Dưới mắt họ, người Việt hiếu khách, cười cười, đìu đìu, đon đả, thức ăn rẽ, ngon miệng ... Đó là văn hoá bùng nhùng. Giữa người Việt với nhau, sự nhì nhằng không rõ ràng dứt khoát minh bạch, lại cũng có cái thuận lợi riêng. Nếu "biết" thì sống được.

Dĩ nhiên, về mặt văn hoá và pháp luật xã hội, thì sự rõ ràng nghiêm minh và văn minh lịch sự là điều lý tưởng, xã hội nào cũng mong muốn xây dựng như thế. Cái gì cũng có cái giá phải trả. Mua món đồ trong cửa tiệm lớn sẽ mắc hơn, cũng món đồ đó được "thó" và bán lại rẻ. Theo tôi, chính sự nhì nhằng, bùng nhùng, bề ngoài mang cái vẻ hoà bình ổn định của VC lâu ngày gây nên tình trạng xã hội bực bội, bế tắc. Con người va chạm nhau, hung hãn, hành vi bất lịch sự tất sẽ xảy ra thường xuyên.

Văn hoá bùng nhùng, lớn hơn, sẽ rất nguy hiểm. Nhất là chuyện độc lập tự chủ và vẹn toàn lãnh thổ. Người Việt bị VC đặt vào thế phải sống bùng nhùng. Nhưng người TQ chung biên giới thì không bùng nhùng. Người Tàu ý thức và rất dứt khoát trong chương trình hành động của họ. Cái khốn nạn về lâu về dài của người VN là đấy.