Nov 5, 2015

không cần phải vất vả đặt cái nắp tròn vào một lỗ vuông

Gabriel Garcia Marquez
Cảm hứng, trực giác, giấc mơ, dịch giả, và lý thuyết gia



Hỏi:
Xin ông cho biết sự khác biệt giữa cảm hứng và trực giác?
Marquez:
Cảm hứng là khi mình tìm đúng đề tài thật sự yêu thích, khiến cho sự thực hành trôi chảy hơn. Trực giác cũng là cơ bản để viết tiểu thuyết, là một phẩm chất đặc biệt giúp con người giải mã những gì có thật mà không cần kiến thức khoa học, hoặc bất kỳ một học hỏi riêng biệt nào. Các định luật về trọng lực có thể tìm thấy dễ dàng bằng trực giác hơn là bất cứ thứ gì khác. Đây là cách thu thập kinh nghiệm mà không cần phải đôi co với nó.
Đối với tiểu thuyết gia, trực giác rất cần thiết. Về căn bản, nó đối nghịch với lý trí, mà có lẽ đó là điều tôi ghét cay ghét đắng nhất trên đời, trong ý nghĩa cuộc sống thật sự biến thành một loại lý thuyết bất động. Trực giác lợi hại hơn, hoặc như vậy hoặc không như vậy. Không cần phải vất vả đặt cái nắp tròn vào một lỗ vuông.
Hỏi:
Có phải ông không thích các lý thuyết gia?
Marquez:
Đúng như vậy. Chủ yếu là vì tôi thật sự không hiểu họ. Đây cũng là lý do chính mà tôi giải thích hầu hết mọi khúc mắc qua những giai thoại, bởi vì tôi không có bất cứ một khả năng nào để thu nhận những khái niệm trừu tượng.
Hỏi:
Ông có nghĩ rằng giới phê bình đã viết về ông và phân loại truyện ông quá khắt khe?
Marquez:
Đối với tôi, các phê bình gia là ví dụ dẫn đầu về duy lý. Trước hết, họ đặt sẵn một lý thuyết gồm có những gì nhà văn (và tác phẩm) phải là. Rồi họ cố xếp đặt nhà văn cho phù hợp với khuôn mẫu đó. Dù không được, họ vẫn cố nhét nhà văn vào bằng quyền lực (của phê bình). Tôi chỉ nói đến điều này vì ông đã hỏi. Tôi không có thích thú nào đến những gì giới phê bình nghĩ về tôi (và tác phẩm); tôi đã không đọc các nhà phê bình từ nhiều năm nay. Họ tự nhận là trung gian giữa tác giả và độc giả. Tôi luôn luôn cố sức làm một nhà văn rất dễ hiểu và chính xác để trực tiếp đi đến độc giả không cần phải băng qua nhà phê bình.
Hỏi:
Ông nghĩ thế nào về dịch giả?
Marquez:



Một bản dịch giá trị luôn luôn là một bản tái tạo trong ngôn ngữ khác. Đó là lý do tôi vô cùng ngưỡng mộ Gregory Rabassa. Sách của tôi được dịch ra hai mươi mốt ngoại ngữ. Rabassa là người duy nhất không bao giờ hỏi tôi giải thích một điều gì để ông ta ghi vào chú thích. Tôi nghĩ tiểu thuyết của tôi hoàn toàn được tái tạo trong bản Anh ngữ. Có những phần trong sách rất khó để theo sát nghĩa đen. Ấn tượng của một người đọc là dịch giả đã đọc cuốn sách và viết lại từ trí nhớ của ông. Đó là lý do tôi ngưỡng mộ các dịch giả. Dịch cần trực giác hơn là lao động trí óc. Không chỉ các nhá xuất bản trả tiền họ eo hẹp, nhưng chính họ đã không công nhận dịch thuật là sáng tạo văn học. Có vài cuốn sách tôi muốn dịch ra tiếng Tây Ban Nha, nhưng dịch đòi hỏi quá nhiêu khê như viết sách và tôi sẽ không làm đủ lợi nhuận cần thiết cho đời sống.

Vietnamese translation from: damau.org
English original text:  theparisreview.org