May 11, 2015

người di cư nhìn cái mới dựa vào cái cũ

 

Có vẻ như là người "lưu vong" cầm bút thì luôn luôn viết và nhìn ngắm cái mới. Có thể là như vậy. Đồng thời, hắn cũng hoài niệm cái cũ. Đấy là vấn đề. Nói cái mới chung chung thì người bản địa họ càng mới hơn người lưu vong. Người VN chẳng hạn, tôi thấy giới văn nghệ VN còn mới, bạo, khủng hơn "lưu vong" tại Mỹ gấp bội. Không có cái gì gọi là mới mà người bản địa VN kém người lưu vong cả. Không chừng người lưu vong đang đi theo người VN trong nước cũng nên. Cái lợi trước mắt là ... rẻ . Sách, nhạc, phim, mua làm trong nước xem: rẻ dzà đẹp.
Nói cho vui thế thôi, khi anh tiếp xúc với cái mới, có một chuyện gần như trái ngược là anh cần có bản lĩnh và vốn liếng riêng. Chính là cái cũ. Trong văn học, anh không đọc cái cũ và biết nó đẹp ra sao, tôi đố anh nhìn ra cái mới. Có nhà văn viết, bộ óc văn sĩ như cái máy lọc cà phê. Anh phải biết chọn lọc và tinh chế. Nhờ cái máy lọc.

Về mặt hành chánh, người Mỹ không có lưu vong. Mỹ là xứ đa văn hoá, đa sắc dân. Hằng năm chính phủ Hoa Kỳ có hẳn một chương trình và ngân sách cho di dân. Di dân migration là chính sách, trong đó tỵ nạn chính trị refugee là tư cách. Người tỵ nạn có quyền giữ tư cách này bao lâu cũng được. Tư cách tỵ nạn sẽ mặc nhiên chấm dứt khi anh nộp đơn xin và đưa tay tuyên thệ vào quốc tịch Hoa Kỳ. Từ lúc còn là người tỵ nạn chính trị, nộp đơn xin thường trú nhân trước, anh phải trả lời câu hỏi là có bao giờ trở về VN hay không, trở về bao nhiêu lần, làm gì v.v... Hoa Kỳ không cấm người refugees trở về VN, nhưng nếu anh trở về du lịch hay làm ăn thì có nghĩa là anh đã mâu thuẫn với tư cách tỵ nạn mà anh đang hưởng trợ cấp.

Di dân migrant là chính sách, tỵ nạn refugee là tư cách đặc biệt, còn "lưu vong" chỉ là tâm thế. Chính quyền Mỹ không có phần hành nào gọi là bộ phận dịch vụ services lưu vong cả. Gọi là cơ quan di trú, dịch vụ nhập cư immigration services. Thử gọi là cơ quan lưu vong xem. Không được. Nó quá cục bộ hạn chế và hẹp. Người Tây Tạng, người Cu Ba, người Miến Điện trước đây họ tự xem là cộng đồng lưu vong. Cái chung nhất của những người lưu vong là họ khước từ quay về hay thoả hiệp với chính quyền xua đuổi hoặc khiến họ ra đi. Chưa kể là họ luôn luôn chống lại hoặc tẩy chay cái chính quyền đó tới cùng.

Tâm thế lưu vong vì thế khá phóng khoáng tự do và tự nguyện. Phàm, cái gì tự nguyện thì không nên mâu thuẫn. Anh tự nguyện vào đạo Phật chẳng hạn thì anh không thể mâu thuẫn vì những dằn vặt phải giữ gìn Ngũ Giới Cấm của Phật Tử. Anh tự coi mình là người lưu vong thì căn bản anh không nên thoả hiệp với VC dưới bất dứ dạng thức nào. Thế thôi, chẳng ai, điều lệ nào ràng buộc anh cả.