Mar 26, 2015

tiếng cọp rống tiếng con vượn kêu hú


 photo: lê thị huệ; gio-o.com











岳陽樓記
Nhạc Dương Lâu ký

范仲淹(989-1052),字希文,謚文正,亦稱范履霜。大中祥符八年(1015年)登進士第。 北宋政治家、文學家、軍事家、教育家。 為蘇州吳縣人(今江蘇省蘇州市)。
Phạm Trọng Yêm (989-1052), Tự Hy Văn, thụy Văn Chính, cũng xưng là Phạm Lý Sương. Năm Đại Trung Tường Phù thứ tám (1015)  thi đỗTiến Sĩ. Là chính trị gia thời Bắc Tống, văn học gia, nhà quân sự, nhà giáo dục.  Người Ngô Huyện thuộc Tô Châu (Ngày nay là tỉnh Giang Tô, Thành phố Tô Châu).

岳陽樓記是北宋文學家范仲淹應好友巴陵郡太守滕子京之請,於北宋慶歷六年(1046年)九月十五日為重修岳陽樓寫的。其中的詩句“先天下之憂而憂,后天下之樂而樂”; “不以物喜,不以己悲”是較為出名和引用較多的句子。 
"Nhạc Dương Lâu ký" là bài ký của Phạm Trọng Yêm  làm cho người bạn thân là Đằng Tử Kinh là Thái Thú quận Ba Lăng,  thời điểm năm Khánh Lịch thứ sáu (1046) ngày mười lăm  tháng chín.  Các câu trong bài thi: "tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc"; "bất dĩ vật hỉ, bất dĩ kỷ bi" lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của mọi người; không vì vật mà vui, không do mình mà buồn, là những câu nổi danh hay được người viết trích dẫn làm thành ngữ trong văn chương. 


Bài ký Lầu Nhạc Dương
Phạm Trọng Yêm

Mùa xuân năm Khánh Lịch thứ tư, ông Đằng Tử Kinh bị đày đi trấn thủ quận Ba Lăng. Qua năm sau, chính sự thông suốt lòng người thuận vui, trăm thứ từng bị hư hại đều khôi phục. Ông sửa sang lại Lầu Nhạc Dương, trùng tu thêm di sản cũ, khắc thi phú đời Đường và đời nay lên thật trang trọng. Nên có nhờ tôi làm bài văn này để ghi lại.

Tôi quan sát hình trạng của quận Ba Lăng, ở tại hồ Động Đình. Cảnh như ngậm núi xa, nuốt con sông dài, dòng nước mông mênh cuồn cuộn chảy, trông ngang chẳng thấy đâu là bến bờ; buổi sáng trong hay chiều tối,  khí tượng biến hoá vô cùng. Đó chính là  cái quang cảnh của Lầu Nhạc Dương, người xưa cũng đã kể lại đầy đủ. như thế phía bắc liền với núi Vu Giáp, phía nam thì chạm con sông Tiêu Tương, kẻ đi trấn thủ cùng với khách tao nhân, thường hay gặp nhau ở đây, cái tình nhìn ngắm cảnh vật, không biết có khác nhau không ?

Còn như cảnh mưa dầm lất phất, suốt cả tháng trời lu mờ bóng trăng, nghe tiếng gió lạnh thổi trong không gian, sóng nước đục vọt lên tung toé; mặt trời và sao bị che ánh sáng, núi non cũng bị khuất dáng hình; lái thương hồ  dừng thuyền, cột bườm nghiêng mái chèo gãy; trời vừa sụp  tối liền âm u, thì đã nghe tiếng cọp rống tiếng con vượn kêu hú. Lúc ấy mà lên ngôi lầu nầy, tất sẽ sinh lòng cảm hoài quê hương của người đi xa xứ, sự lo buồn vì lời nói xấu sự sợ sệt bởi tiếng gièm pha, lại trông thấy cảnh thê lương trước mắt, xúc động lên cao mà sinh ra buồn rầu vậy thôi.

 Hay là mùa xuân hoà bình cảnh sắc tươi vui, sóng gió ngưng, khắp trên dưới trời tươi sáng, một màu xinh biếc vô cùng; bầy chim âu bay lượn bãi cát, đàn cá gấm tung tăng bơi lội; thảm cỏ chỉ và hoa lan ven sông, màu xanh xanh bất tận; hay ngắm vệt khói dài trên không, ánh trăng sáng soi muôn dặm; trên mặt sông lung linh ánh vàng, bóng trăng chìm như khối ngọc; nghe tiếng ca đối của những người thuyền chài, thật vui ! Lúc ấy mà lên ngôi lầu nầy, trong lòng khoáng đạt tinh thần thật là thoải mái, vinh nhục đều quên hết, cầm ly rượu trong gió xuân, niềm vui đến khoan khoái hứng thú lạ thường !

Than ôi ! Ta thường cầu xem tấm lòng của người xưa, thấy có  khác với hai điều vừa nói trên. Tại sao vậy ? Họ không vui bởi ngoại vật, cũng không vì mình mà buồn rầu. Ở chổ cao sang quyền quý thì vẫn lo cho người dân, sống ngoài xa tại miền giang hồ thì vẫn lo cho vua. Tiến hay thoái họ đều có mối lo lắng như nhau, vậy thì biết tới lúc nào mới vui ? Ắt sẽ trả lời: "Lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau niềm vui của mọi người đó thôi".  Ôi ! Nếu không có những con người như vậy, thì ta biết đi về cùng với ai ?

Ngày mười lăm tháng chín năm Khánh Lịch thứ sáu.

Black Raccoon  phiên dịch

Từ source:  Nguyên văn và chú giải Nhạc Dương Lâu ký