Dec 20, 2014

nguyễn dzăn ... tròn


@ Tròn thành ... Gáo

Tôi không rõ hiện nay thế nào, tranh thuỷ mặc của người TH dường như khó có thể phát triển ở VN, từ ngày xưa. Chẳng những vậy, người Việt còn tỏ ra chế giễu nó theo óc hài hước vốn có. Câu chuyện tiếu lâm khi Trạng Quỳnh đấu hoạ với sứ thần người TQ cho thấy sự ý nhị sâu sắc về chuyện này.

Trạng Quỳnh và sứ thần cùng nhau thi tài vẽ, trước mặt Vua. Trong khi vị sứ giả còn đang vẽ chưa xong 1 com chim đậu trên nhánh trúc thì Quỳnh đã vẽ xong . Quỳnh nhúng 5 ngón tay vào mực và vẽ ngoằn ngoèo lên giấy với lời chú: “Ngũ long du xuân”. Nhà vua phải bật cười, lạ hơn nữa là sứ thần TQ ngắm nghía và tỏ ra thán phục, nhận là mình … thua.

Ở trong Nam có câu chuyện khác, chế giễu thư hoạ. Ông thầy cúng đám ma chay, hỏi tên người quá cố là gì, chủ nhà nói là Nguyễn Văn Tròn. Thấy viết xuống tờ giấy. Chữ Tròn thì không viết được chữ Hán, thầy khuyên một vòng tròn lớn, đến lúc làm lễ, đọc tên người chết, thầy lại đọc thành Nguyễn Văn … Gáo. Thì ra do nhúng mực bút lông hơi nhiều, chữ o bây giờ có thêm 1 lằn mực sổ xiên ngang, trông như hình cái gáo múc nước.

Người VN ngày xưa hay gọi là tranh sơn thuỷ, có lẽ dựa theo bản Kinh Dịch, quẻ Sơn Thuỷ Mông. Chữ mông 蒙 là tối mù mịt, cũng còn có nghĩa là mông lung, mêmh mông 曚曨 . Ở vùng miền Tây, Nam Phần, người dân hay treo cạnh tủ thờ 1 tấm tranh in mộc bản sơn thuỷ vẽ hình trái núi, dòng suối uốn quanh và đàn chim bay, với 2 câu thơ:

Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

@ Cầm kỳ thi hoạ

Dường như trong 4 thứ nghệ thuật và giải trí nêu trên, ngày xưa, người Việt Nam hơi yếu về hoạ thuỷ mặc. Tôi không rõ. Hay là VN cũng có nghệ thuật hoạ “riêng biệt” nhưng đã mai một vì chiến tranh? Vì, hơn bất cứ quốc gia nào khác, người Việt có lịch sử chống lại ngoại xâm phương Bắc lâu dài. Và hoạ phẩm sẽ dễ dàng bị tiêu huỷ so với thi ca hay âm nhạc.

Riêng thi ca và âm nhạc thì không thể nói VN yếu. Cũng như các quốc gia khác theo triết học Âm Dương của văn minh Kinh Dich, cổ nhạc VN cũng dựa vào ngũ cung và thơ ca cũng theo luật bằng trắc. Thế nhưng nhạc người Việt rõ ràng khác nhạc Tàu, thơ Việt cổ cũng không hoàn toàn giống thơ TQ. Ca dao Lục Bát của VN là một thí dụ và ca diễn Tuồng Chèo miền Bắc hay 6 câu Vọng Cổ trong Nam là thí dụ khác.