Nov 22, 2014

lai tạo, chuyện không dễ chơi


@ 3 trường hợp cái mới đến từ cái cũ

1- Có tính thời sự nhất mà người nào viết và đọc sách đều biết, chuyện nhà văn Võ Phiến có sách xuất bản trong nước bị sửa đổi. Sách của VP là loại sách đã lâu. Thời VNCH. Sự sửa đổi bị người ta phản đối dữ dội. Nghĩa là, nó cũ thì cứ để y nguyên như nó như vậy.
2- Trường hợp nhà văn Kim Thuý viết tiếng Pháp, người Canada gốc Việt. Tác phẩm có tên là RU khá nổi tiếng, do chính tác giả kể lại mình chịu ảnh hưởng ca dao VN bà mẹ ru thời còn nhỏ . Mà thật vậy, ai đọc tác phẩm nầy, cái đập vào trước mắt nhất là chữ nghĩa theo lối hành văn rất VN, rất thơ ca .
3- Bà chị họ của tôi khi rời VN qua Mỹ, có mang theo cuốn Kỷ Yếu Trưng Vương năm 1974 . Cuốn sách cũ mèm nhưng hình ảnh còn rõ ràng nhờ sự gìn giữ rất kỹ. 20 năm sau, có mấy người thân nhân từ VN qua thăm, bà chị tôi đem cuốn báo TV ra khoe . Rõ ràng tôi thấy mọi người xúm lại hồi hộp xem từng trang, dò từng hình ảnh, từng lớp, từng năm học để tìm ra mình và bạn bè mình ...

Trường hợp 1, cái riêng làm ra cái mới
Trường hợp 2, cái lạ làm ra cái mới
Trường hợp 3, kỷ niệm ký ức trở thành cái mới

Và cả 3 trường hợp đều đến từ cái cũ. Cho nên, cái mới là mới. Nó không thể và không nên từ khước cái cũ . Nếu nó không muốn bị nghèo nàn bế tắc.

@ Sự lai tạo, chuyện không dễ chơi

Không cần gì phải "lưu vong" thì văn chương văn hoá VN mới lai tạo . Nó lai từ lâu. Mẫu tự chữ viết đã của người ta rồi. Văn phạm, từ vựng theo Tây theo Tàu khá nhiều. Nhưng không phải dễ chơi. Nói theo cố GS Lương Kim Định:" Cần những con mắt của Đạo Nghệ mới thấy được."

1+ Có lần tôi vào ăn phở của hiệu "I Love Pho". Vào thì biết ngay chủ nhân không phải Việt. Cho chắc ăn, tôi hỏi người waiter: "Can I speak Vietnamese?" Anh ta cười lắc đầu: "I' m sorry, I can' t. Tôi biết họ là người Đại Hàn, qua nhân dáng và qua vài bức tranh trang trí. Phở của họ nấu rất ngon . Nước dùng thơm, thịt bò, nạm, dầy mềm ngon đặc biệt. Chỉ có cái khác người: không ăn nước mắm và không có rau húng quế. Họ dùng tương đen và giá sống. Cái khác người nầy làm tôi hơi hụt hẫng mặc dù thức ăn không chê được.

2+ Ở VN, người miền Nam có món cà ri gà hoặc cà ri vịt rất trứ danh . Cà ri, ai cũng biết là của anh ... Bảy Ấn Độ. Cà ri dê danh trấn giang hồ. Qua tay thợ nấu người Việt, có 2 điều mà người Ấn Độ không bao giờ biết tới : nước cốt dừa và khoai lang bí. Người VN ăn cà ri là phải có nước cốt dừa. Không có không được. Món cà ri Ấn Độ, vì thế đã lai tạo. Rất ngon.

3+ Ai cũng cho rằng chiếc áo dài phụ nữ là truyền thống VN . Đúng, nhưng chỉ đúng 50%. Chiếc áo dài thật ra đã lai tạo ghê gớm . Cái dễ thấy nhất là mặc áo dài phải mang guốc cao gót. Ngày xưa người VN không có guốc cao gót bao giờ. Họ mang hài thấp lẹp xẹp . Đôi giày cao gót là của Tây Phương. Phụ nữ mang cao gót trông họ thong dong và hấp dẫn hơn rất nhiều.

Tóm tắt, sự lai tạo vốn dĩ là bản chất của vận động văn hoá. Nghệ sĩ là giới cảm nhận trước tiên cái đẹp sự hay trong sáng tạo. Nếu không khéo, họ sẽ chỉ để lại những sản phẩm khó coi, dị hợm.

Ở trường hợp 1, là sự lai tạo cho vừa khẩu vị người Mỹ.
Ở trường hợp 2, là sự lai tạo cho vừa nêm nếm người VN.
Ở trường hợp 3, là sự hoà nhập trác tuyệt. Không phải sao? Giả như nếu vụng về, chỉ cần mang đôi giày ba ta, thay vì giày cao gót là cả "hệ thống áo dài" sụp đổ ngay.