Nov 24, 2014

đề huề lưng túi gió trăng

@ Truyện Kiều Nguyễn Du

Thú thật, tôi chưa bao giờ đọc bất cứ "khảo luận" kim cổ nào về tác phẩm Truyện Kiều cả. Vốn liếng về đọc TK duy nhất của tôi, tôi còn nhớ, là nhờ năm học lớp 9 thời VNCH. Ông thầy dạy Việt Văn là thầy Cổ Thượng Lân, người miền Nam. Ông thầy nghèo, xuề xoà. Nhưng ông rất có tài dạy học môn Văn. Óc khôi hài của ông đặc biệt. Ông đọc sang sảng những câu Kiều, đồng thời dáng điệu ông cũng bắt chước theo rất tếu. Thí dụ: Hài văn lần bước dặm xanh.Thì ông thầy cũng bước đi chững chạc nghiêm trang. Hai kiều e lệ nép vào dưới hoa. Thì ông bèn làm điệu bộ khép nép thiếu nữ núp dưới bụi cây. Khi đọc 2 câu:

Đề huề lưng túi gió trăng
Theo sau lưng một vài thằng con con

Thầy cũng chạy lúp xúp tại chổ như thằng tiểu đồng theo hầu. Cả lớp học nhìn nhau, con trai con gái đều cười nhưng không dám cười lớn. Và bài học Việt Văn về TK do thầy Lân dạy rất hấp dẫn, gần như cả lớp học đều ưa thích và thuộc bài nhiều.

Sau nầy, tôi có đọc thêm đâu đó trên báo một nhận định ngắn về nhân vật Hoạn Thư trong TK . Theo tác giả, một nhà văn, thì Hoạn Thư là mẫu mực phụ nữ rất Việt. Mẫu mực của người nội trợ quán xuyến việc nhà. Người có giáo dục, gia đình nề nêp, quyền thế. Có tài lãnh đạo, có bản lãnh. Có máu ghen thường tình đàn bà nhưng không đến nổi tàn ác giết người ... Tôi đọc bài nhận định đó một cách thích thú vì nó làm cho người đọc bớt đi óc định kiến, nếu có, về nhân vật nầy. Trái lại, theo tôi, Hoạn Thư đã hiện ra khá đẹp và rất dễ thương.

@  Kinh nghiệm khi thưởng thức văn nghệ

Văn nghệ đây là văn học hay văn hoá nghệ thuật. Và kinh nghiệm chỉ là kinh nghiệm riêng. Theo tôi, việc thưởng thức văn nghệ có tính chất nội tại. Hoàn toàn do cảm quan của chính anh. Nếu anh không thể nhờ người khác "ăn uống dùm" thì anh cũng không thể nhờ người khác nghe, đọc, xem dùm anh một tác phẩm văn nghệ được. Anh có thể nhờ người chỉ cách làm một bài toán, còn thưởng lãm văn nghệ thì không thể làm như vậy. 

Tuy nhiên, anh vẫn cần nhiều thứ khi anh đọc sách, xem tranh, xem phim, hay nghe nhạc. Những thứ này, ngộ thay, lại không hẳn là đến từ "nhà phê bình". Nó, phần nhiều, đến từ:

1- Sự yêu thích văn nghệ
2- Những kiến thức phụ, khác
3- Điều kiện tự do phóng khoáng của môi trường và không khí văn hoá giáo dục nơi đang sinh sống

Những kiến thức phụ khác, thí dụ như là ngoại ngữ, triết học, lịch sử. Những kiến thức này cũng phổ thông thôi, không hẳn là phải uyên bác hàn lâm. Một quyển truyện thơ lục bát như Truyện Kiều hay Lục Vân Tiên, nếu anh biết chút ít Hán Việt, nếu anh biết tổng quát về triết học Âm Dương thì có phần nhiều là anh sẽ cảm được dễ hơn cái hay đẹp trong loại thơ truyện này. Đọc Kim Dung hay Harry Potter thì khó mà bỏ qua không khí thần thoại, lịch sử và thi ca của nó. Chính mấy điều nầy làm cho chúng hấp dẫn và hay.

Người reviewer văn nghệ cũng giống như người guide hướng dẫn viên du lịch, họ giới thiệu tổng quát thông tin về thắng cảnh, họ căn dặn du khách một vài điều, xong họ hẹn giờ gặp nhau trở lại. Du khách thì túa đi xem sau đó, mỗi người tự tìm tòi quan sát vẻ đẹp một mình.