Sep 7, 2014

nghệ sĩ và tuổi


Nghệ sĩ sáng tác có tính vượt thời gian. Thường thường là họ sáng tác hay ngay trong những tác phẩm đầu tay. Khi họ còn rất trẻ. Và nghệ sĩ cũng có thể sáng tác bất kể đề tài nào, khi họ đã luống tuổi.

 Quạt nồng, Trần Cao Lĩnh
Tuy nhiên, dù ở tuổi nào, dù tưởng tượng mạnh đến đâu, theo tôi, sáng tác cũng không nên đi ngược lại cảm xúc chân thực của người làm ra nó. Thí dụ, nghệ sĩ trẻ 20, 30 mà viết cứ "tư duy" về lúc hoàng hôn xế chiều đời người thì e khó thật. Cũng có những nghệ sĩ làm thơ, viết văn như vậy. Nhưng hầu hết, khi luống tuổi, trả lời mọi người, anh ta đều thú nhận sự "quá đà" khi còn trẻ. Nghệ sĩ mà thú nhận như vậy thì căn bản tác phẩm coi như đã... dở.

Thế còn những văn nghệ sĩ già? Cũng vậy, người già cũng vẫn có tình yêu chứ. Nghệ sĩ thì tình yêu càng dữ dội hơn. Nhưng sáng tác vẫn phải chân thực xúc cảm. Anh 60, 70, gia đình con cháu đầy đàn thì làm sao trong thơ văn vẫn cứ "tóc mây, bồ câu, vàng anh, thướt tha..." được? Anh cũng khó có thể tìm tòi "đột phá" vào những chân trời "sức bật" của mùa xuân lắm thay. Tôi thấy không ít ông bà văn thi sĩ 50, 60 nhưng không viết thì thôi, viết thì trở trăn "trí tuệ" kiểu đi tìm ý nghĩa cuộc đời. Thật tình tôi không tin lắm cái ý nghĩa cuộc đời mà quý vị đó đang trăn trở. Đã tiêu 2/3 đời người mà chưa có ý nghĩa gì thì liệu 1/3 còn lại tìm thấy ý nghĩa gì chăng? Ngũ thập tri thiên mệnh cũng có cái lý của nó. Có nhà văn nỗi danh viết: "Đời không phải là chạy rảo đi tìm kiếm mình, đời là sáng tạo ra mình". Tôi cho rằng đây là ý tưởng đích thực của nghệ sĩ sáng tác.

Mọi người hay nói đến căn tính hay bản sắc của nghệ sĩ. Nhưng căn tính (identity) văn hóa VN đó là gì? Tôi thấy mối tương giao nhân luân, gia đình của người Việt cũng là 1 thứ căn tính của họ. Tôi ngạc nhiên là có nhiều nhà thơ nhà văn VN sáng tác quá "Tây". Một thí dụ, tác phẩm tình yêu dường như vắng bóng hẳn người phối ngẫu, vợ hoặc chồng. Chẳng lẽ khi đã thành hôn, có vài mặt con thì không còn tình yêu, đáng đi vào thi ca văn chương nữa?

Cao Bá Quát, Trần Tế Xương, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Hồ Biểu Chánh, Nguyễn Hiến Lê đều viết rất hay về người phối ngẫu hoặc sinh hoạt gia đình. Dĩ nhiên, đem hình bóng đẹp của người vợ, người chồng vào văn chương không dễ. Nó khó hơn là viết về hò hẹn tình nhân. Khó hay hơn rất nhiều.

Cao Bá Quát có một bài thơ về người vợ. Ông không ngần ngại gọi người vợ là" chuyết thê" vụng về quê mùa. Nhưng chuyết thê đó hình ảnh rất đẹp trong thơ ca. Khi nàng nhíu đôi chân mày nhấp ly rượu do chồng mời trong bửa cơm ở nhà.

小 酌

拙 妻 不 信 尙 朱 顏

笑 把 菱 花 送 與 看

試 酌 小 杯 還 自 炤

分 明 红 氣 動 眉 端

高伯适

Bữa rượu ở nhà

Người vợ quê vụng không tin mình còn nhan sắc
Cười vui đưa (cho chồng) bông hoa ấu để cùng xem
(Nàng chúm môi) nếm thử chun rượu nhỏ (mặt nàng) vẫn còn tự sáng hây hây
rõ ràng bừng khí sắc màu hồng khiến (nàng) khẽ nhíu đôi mày đoan chính

Cao Bá Quát

Tôi không phải là người tôn sùng đạo đức, nhưng tôi quan niệm cái đẹp hiện diện khắp mọi nơi. Trong mọi sinh hoạt. Khi con người sống đẹp thì chuyện sẽ đẹp.

.....................................
Life isn't about finding yourself. Life is about creating yourself. George Bernard Shaw