Feb 12, 2014

cồng và lệnh

Lệnh ông không bằng cồng bà

Ru con, con ngủ cho lành
Để mẹ gánh nước rửa bành ông voi
Muốn coi lên núi mà coi
Có bà Triệu Tướng cưỡi voi đánh cồng
Túi gấm cho lẫn túi hồng
Têm trầu cánh kiếm cho chồng ra quân
(Ca dao)

Cồng và lệnh là 2 loại nhạc khí của người Bách Việt (Yueh) phương Nam. Bài ca dao trên cho thấy người VN thời bà Triệu cách nay 1,800 năm đã xử dụng cái cồng rất rộng rãi. Cái lệnh thì tôi không biết (hay là chiêng?). Cồng, ngày nay rất quen thuộc trong bộ sưu tập của thế giới qua cái tên Gong. Gong tìm thấy nhiều ở VN, Mã Lai, Philippines và Indonesia.

Nhưng vấn đề là tại sao lại cồng của bà mà lệnh của ông? Tiếng cồng rất trầm ấm và vang xa. Tiếng lệnh có lẽ là oang oang, chát chúa, tục ngữ VN: giọng như lệnh vỡ.

Câu trả lời “cồng của bà lệnh của ông” tuy vậy là một nghiên cứu biên khảo rất dài thuộc phạm vi triết học. Triết học lưỡng nghi hoặc âm dương yin yang. Có một điều khá hiển nhiên là người Hoa không có cồng. Họ chỉ có phèng la 鑼. TQ khi nghiên cưú cồng thì hoặc là dùng chữ Gong, hoặc là dùng chữ 鑼,锣 (simplified) để thay thế một cách miễn cưỡng. Cái phèng la thì ai cũng biết khi xem đám múa lân. Tiếng của nó ồn ào, chèn chẹt, đâm ngang.

Tóm tắt:

Nói đi cũng phải nói lại. Từ “lệnh ông không bằng cồng bà” đến pháp lý hóa xã hội vấn đề gia đình và nam nữ có một khoảng cách khá dài. Dù gì thì người phụ nữ và trẻ em tại Mỹ chẳng hạn vẫn được bảo vệ rất kỹ lưỡng và an toàn. Điều lợi trước mắt khi người phụ nữ đi làm việc là họ khá vững tâm trước mấy chuyện bờm sờm của các nam đồng nghiệp và chủ nhân nào hơi bị… dê cụ.
Nếu để ý, quý vị sẽ thấy người phụ nữ Mỹ không chỉ có tính cách mạnh mẽ cười to đi nhanh, họ cũng còn nhiều nét duyên dáng khác. Vơí điều kiện các anh đàn ông phải là những gentlemen tối thiểu.