Jun 1, 2013

thơ ta thơ tây thơ tàu



腰韻 yêu vận , cũng là một
hình thức ôm ngang lưng của Việt Nam


Đường thi là thơ của Tàu thời nhà Đường. Đường thi có mấy thể thơ như: thất ngôn, ngũ ngôn, tứ tuyệt, bát cú. Thơ Tàu thơ Tây hầu hết giống nhau chổ gieo vần đằng sau chân. Gọi là cước vận 腳韻.

Em nghe chăng mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức
Em nghe chăng rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ

Khứ niên kim nhựt thử môn trung
Nhân diện đào hoa tương ánh hồng
Nhân diện bất tri hà xứ khứ
Đào hoa y cựu tiếu đông phong

u ức ực u ụ, vần nhau toàn nằm tại chữ cuối cùng. VN và TH nằm gần nhau, có khá nhiều sự giống nhau về văn hóa. Văn học Lý Trần Lê Nguyễn của VN mà bỏ qua Nho Văn thì, như một vị giáo sư, cũng như bước... bổng. Hổng cẳng.
Không hiểu sao, gần thì gần, giống thì giống, người VN có vài loại thơ và kỹ thuật làm thơ hoàn toàn xoay lưng lại với TH.

Làm thơ theo kỹ thuật "áp vận" hay "áp hậu" 押後 là một đặc tính của người Việt. Người Tàu không có. Nói cách khác, thơ yết hậu, thơ áp hậu, thủ vĩ ngâm, thơ lục bát, thơ song thất lục bát... là của người Việt Nam chế tác. Tàu không có và không làm như vậy bao giờ. Các hình thức thơ  này hầu hết lại theo kỹ thuật gieo vần "ngang lưng" , hay yêu vận 腰韻.

Trên trời có đám mây xanh,
Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng
Ước gì anh lấy được nàng
Để anh mua gạch Bát Tràng về xây
Xây dọc rồi lại xây ngang,
Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân
Có rửa thì rửa chân tay
Đừng rửa chân mày chết cá ao anh
(Ca dao)

Chừa rượu

Những lúc say sưa cũng muốn chừa,
Muốn chừa nhưng tính lại hay ưa.
Hay ưa nên nỗi không chừa được
Chừa được, nhưng mà cũng chẳng chừa.
(Nguyễn Khuyến)

Tôi không chủ trương duy trì cái gì đã mai một theo thời gian. Nhưng tôi cũng không chủ trương xem thường nó. Hơn thế nữa, nếu khéo, một người làm thơ hay cũng có thể học vài điều hay từ các lối và kỹ thuật của người xưa. Đó là ý nghĩa đúng đắn nhất của 2 chữ truyền thống. Có sự trao truyền và tiếp diễn qua biến hóa.

Nếu áp hậu là ép, nối theo vần cuối, thì yết hậu 咽後 là thể thơ 7 chữ 4 câu, câu cuối cùng bao giờ
cũng "nghẹn ngang", yết. Yết hậu vì thế có vẻ ngỗ ngáo, khôi hài, lửng ngang. Trong khi thơ áp hậu thì dây dưa, quấn quýt, cuộn tròn.

Thằng nghiện rượu

Sống ở dương gian cứ chén nhè
Chết về âm phủ cắp kè kè
Diêm Vương phán hỏi rằng chi đó?
Be!
(Phạm Thái)

腳韻: cước vận, vần sau chân của thơ Tây thơ Tàu
腰韻: yêu vận, vần ngang lưng, lối gieo vần khoảng giữa của thơ Việt
押後: Áp hậu, một lối thơ cuộn tròn của Việt Nam truyền thống
咽後: Yết hậu, một lối thơ nghẹn ngang câu cuối một chữ của VN