Dec 29, 2012

giễu nhại và trào phúng



Parody (n)
1: a literary or musical work in which the style of an author or work is closely imitated for comic effect or in ridicule
2: a feeble or ridiculous imitation

+ Giễu nhại, parody, theo các định nghĩa của người Tây Phương là giả, nhái imitate, nhại lại mock, văn thơ hay nhạc của người khác. Nhằm khôi hài hóa và chọc cười. (Còn có làm thay đổi được gì hay không, thay đổi bao nhiêu, thì tui không được rõ).

Satire (n)
1: a literary work holding up human vices and follies to ridicule or scorn
2: trenchant wit, irony, or sarcasm used to expose and discredit vice or folly
(Theo Merriam-Webster)

Satire 
(humour) 讽刺 [fĕngcì] Phúng thích 
(novel, play) 讽刺作品[fĕngcì zuòpĭn]
(Theo Collins Chinese)

嘲 trào - giễu cợt.
諷 phúng - nói mát, nói thác một chuyện khác mà khiến cho người tỉnh biết đổi lỗi đi gọi là phúng. Như trào phúng 嘲諷 giễu cợt, trào phúng.
(Theo Thiều Chửu)

+ Trào phúng, satire, thì là văn chương châm biếm sâu sắc irony, hay thông minh hóm hỉnh wit, nhằm trào lộng hóa ridicule, hoặc chỉ trích xem thường, scorn.
Tui còn nhớ, ông thầy Việt văn thời trung học giải thích rất rõ sự khác nhau giữa trào lộng (ridicule) và trào phúng (satire). Trào lộng nhắm vào thói hư tật xấu hoặc những điều lố bịch trong xã hội. Trào lộng không nhắm vào ai trong xã hội. Nhằm đem lại nụ cười vui tươi thoải mái. Trái lại, trào phúng cũng là trào lộng nhưng nhắm vào một nhân vật nào đó. Nhân vật đó phải là nhân vật có quyền thế đương thời.

Ý kiến:

Theo tui nghĩ, người Việt Nam trong xã hội ít có thói quen “nhái, nhại” người khác. Ít ra là một cách chính thức trên sách báo. Huống gì là trong văn thơ và âm nhạc. Tui không rõ tại sao. Có lẽ do văn hóa VN chăng? Chửi cha không bằng pha tiếng. Và nguy hiểm, khi nhái giọng người khác. Nói như vậy không hẳn là hoàn toàn không có. Có, nhưng theo một ý nghĩa khác. Vui cười là chánh. Không cay cú báng bỗ ai.

Anh đưa em đi chùa
Chùa hôm nay ăn chuối… ơ!
Anh đưa em đi chùa
Chùa hôm nay ăn chè… hờ!
(Dân gian nhái nhạc HTT)

Từ ngày có em về…
Nhà mình toàn là tiếng… chửi thề!
(Dân gian nhái nhạc LP)

Nhạc sĩ Lam Phương khi trả lời nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn về câu nhạc trên, ông đã cười xòa và nói toạch ra là ông sung sướng vì lời nhạc của mình bị công chúng “nhại” rất có duyên, điều đó chứng tỏ nhạc của ông đã được yêu thích.

+ Tui hay coi các shows sit-com hoặc các late-night talk shows của David Letterman và Jay Leno. Thật là thú vị, các talk shows này cũng giống với quan điểm “trào phúng” của văn học VN cổ điển. Chỉ trích chua cay, hóm hỉnh và thông minh nhắm đến hầu hết các ông bà “tai to mặt bự” đương thời. Không chừa không sợ một ai cả. Từ Tổng Thống đến Dân Biểu, Nghị Sĩ, tướng lãnh quân đội hoặc các ông trùm, ông chủ lớn tư bản.

Tóm tắt, trào lộng thì nhằm tạo nụ cười. Trào phúng thì nhắm lố bịch, khôi hài hóa ông to bà lớn. Giễu nhại, nhái, giả mà nhằm vào đối tượng dân chúng không quyền lực, powerless, trong xã hội, theo tui là thứ trào phúng hạng B. Nếu không muốn nói là hạng tồi. (Damau.org)

Tát nước

Đang cơn nắng cực chửa mưa tè
Rủ chị em ra tát nước khe
Lẽo đẽo chiếc gầu ba góc chụm
Lênh đênh một ruộng bốn bờ be
Xì xòm đáy nước mình nghiêng ngửa
Nhấp nhỏm bên bờ đít vắt ve
Mải miết làm ăn quên cả mệt
Dang bang một lúc đã đầy phè

Hồ Xuân Hương
 (Trào lộng, đem lại nụ cười vui)

Tặng quan đốc Hà Nam

Ai rằng ông dại với ông điên
Ông dại sao ông biết lấy tiền?
Cậy cái bảng vàng treo nhị giáp
Khoét thằng mặt trắng lấy tam nguyên
Dấu nhà vừa thoát sừng trâu đỏ
Phép nước xin chừa móng lợn đen
Chỉ cốt túi mình cho nặng chặt
Trăm năm mặc kệ tiếng chê khen

Nguyễn Khuyến
(Trào phúng, mỉa mai quan lớn đương thời)
.........................................................................
Trạng Quỳnh lỡm vua, chúa
http://mariecurie.biz/p/index.php?threads/1108/page-3
David Letterman and Obama
http://www.youtube.com/watch?v=0fNUQQBE8iE