Nov 1, 2012

hứng khởi là từ thơ ca

+ Nhà văn Võ Phiến có kể lại câu chuyện sau đây trong tác phẩm biên khảo văn học Miền Nam của ông. Đó là một cuộc hội luận nhỏ, tại tòa soạn báo Bách Khoa thì phải. Khi ấy nhà văn Hồ Hữu Tường nói đại ý: “Văn nghệ nên mang đặc tính trị liệu (healing)”. Và nhà văn Nhất Hạnh cũng đồng quan điểm đó. Ông Thích Nhất Hạnh có mở rộng thêm ý nghĩa qua triết lý Phật Giáo về “trị liệu”. Còn nhà văn Trung Hoa, Kim Dung viết về sự trị liệu cúa âm nhạc trong tác phẩm Tiếu Ngạo Giang Hồ, không phải là huyễn tưởng. Đó là sự thật.

+ Nhà văn Bình Nguyên Lộc thì cho rằng người viết cần cảm hứng, nhưng mà cảm hứng có thể do mình tự tìm ra được. Ông đưa thí dụ: Một ngày chủ nhật đẹp trời, đạp xe đạp đến một viện dưỡng lão trò chuyện, an ủi, làm việc giúp đở những người già cô đơn… biết đâu sẽ đem lại sự cảm hứng cho một truyện ngắn.

+ Học giả Nguyễn Hiến Lê đã đặt tên một cách khéo léo những tư tưởng gia cổ điển Trung Hoa: Khổng Tử là nhà giáo, Lão Tử là nhà đạo đức, Mặc Tử nhà tu, Mạnh Tử chính trị gia, Tuân Tử là tay hùng biện triết gia, và Trang Tử là nghệ sĩ.
Ông N.H Lê không nói đùa. Những tác giả này ông đều có sách biên khảo về họ thật kỹ và hay.

+ Khổng Tử là nhà giáo. Mà lạ thay, ông lại bàn về Kinh Thi, Thơ Ca, khá nhiều. Khổng Tử chủ trương Lễ Nhạc điều tiết và điều hòa xã hội. Nhưng ít ai để ý, Lễ Nhạc là dụng. Chính Thi Ca mới là thể. Hưng ư Thi. Hứng khởi là từ Kinh Thi, Thơ Ca. Câu này có 2 vế. Người làm thơ cần có cảm hứng. Cảm hứng thơ phải truyền được qua người đọc.

+ 興 hưng, hứng
Chữ hưng ám ảnh tui lâu dài. Hưng cũng đọc là hứng, inspiration. Hưng nghĩa là dấy lên, cất lên. Chỉ sự động. Sự phục hoạt (của trị liệu). Tui nghĩ, người làm thơ phải có hứng cảm thật sự. Từ đó thì mới truyền được cảm xúc đến đọc giả. Hứng khởi không hẳn chỉ là niềm vui. Nếu là niềm vui, niềm vui đó không hoan lạc tanh bành. Nếu là nổi buồn, nổi buồn ấy không bủn rủn té qụy. Nếu là hờn căm, bực tức nầy chẳng bao giờ đồng thời thiêu rụi luôn tâm tư.
Nghệ thuật nói chung là truyền được cảm xúc. Thơ nói riêng, với tui, là gây được cảm hứng đến đọc giả. 

Poetry heals the wounds inflicted by reason. Novalis
Thi ca chửa lành vết thương do lý sự giáng xuống

Art healing , damau.org