May 10, 2012

mỹ từ pháp

美 mỹ (9n)
1 : Ðẹp, cái gì có vẻ đẹp khiến cho mình thấy lấy làm thích đều gọi là mỹ. Như mỹ thuật 美術.
修 tu (9n)
1 : Sửa, sửa cho hay tốt gọi là tu. Như tu thân 修身 sửa mình, tu đức 修德 sửa đức, tu lý cung thất 修理宮室 sửa sang nhà cửa.
(Thiều Chửu)

Mỹ Từ Pháp là phương pháp thành lập mỹ từ trong văn chương. Tức là một kỹ thuật viết và nói cho hay và đẹp. Ngày tui còn đi học bậc trung học, miền Nam, môn Việt văn dùng quyển Việt Nam Văn Học Sử Yếu của Dương Quảng Hàm làm sách giáo khoa. Có bài học về Mỹ Từ Pháp. Tui không nhớ rõ, bài học này trích trong sách Việt Nam Văn Học Sử Yếu hay là bài soạn thêm dựa trên sách ấy.

Trên trời có đám mây xanh,
Ở giữa mây trắng chung quanh mây vàng
Ước gì anh lấy được nàng
Để anh mua gạch Bát Tràng về xây
Xây dọc rồi lại xây ngang,
Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân
Có rửa thì rửa chân tay
Đừng rửa chân mày chết cá ao anh

Bài ca dao trên được dùng làm một thí dụ cho phép thành lập mỹ từ trong Việt văn.
- 2 câu đầu dùng phép "hoán dụ". Nói chuyện bâng quơ, dường như không ăn nhập gì với toàn bài. Vẽ lên một cảnh sắc xinh đẹp, thế thôi.
- 2 câu chót dùng phép "ẩn dụ, so sánh" muốn nói bóng gió về đôi chân mày sắc lẻm, bén như dao của nàng.  Dùng luôn phép "chơi chữ" giữa 2 chữ chân tay và chân mày, đồng âm khác nghĩa.

Sau này, những nhà thơ mới và tự do cũng hay dùng Mỹ Từ Pháp. Dĩ nhiên, họ sử dụng theo cách riêng.

Chiêm bao âu cũng chiêm bao cả
Mưa lớn chừng mưa rợp hải hà
(Tô Thùy Yên – Chim kêu bãi quạnh)

Tô Thùy Yên dùng phép điệp ngữ. Câu thơ có cái lạ, là như câu nói thông thường. Theo lối nói lập lại
của  Việt văn. Tuy nhiên, qua tay của nhà thơ, lối nói đó lấp lánh thi ca.

cửa sổ trời
những mắt chưa quen
trán hoang đồng cỏ
run đường môi kỷ niệm
đi qua những thành phố đầy tim
cười đổ mưa một mình
(Thanh Tâm Tuyền – Của em)

Thanh Tâm Tuyền thì hay dùng lối ẩn dụ, so sánh, và sáng tạo hình ảnh, nhạc điệu để làm đẹp và làm sống câu thơ.

Tập tin:VN Văn học.jpgTóm tắt, Mỹ Từ Pháp, hay ngày nay gọi là Tu Từ Pháp là các phương pháp, kỹ thuật viết hoặc nói văn chương thêm hay và đẹp. Của Việt văn, dĩ nhiên.
Tui có thói quen gọi là Mỹ Từ Pháp thay vì Tu Từ Pháp. Không phải tui "dị ứng" với cách gọi mới. Là bởi, mỹ gần với mỹ học văn chương hơn tu. Tu là sửa đổi. Tu cũng là tu thân, tu đức, tu nghiệp.
Tu, thì cho tốt cho phải. Còn, viết cho hay cho đẹp.
http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=14781