Mar 22, 2012

khi nhà văn tham dự thế sự

Nếu ca diễn là nghiệp của ca sĩ, chữa bệnh là nghề của bác sĩ... thì viết văn là nghề của nhà văn, người sáng tác nói chung.
Ai cũng rõ, ca sĩ đem giọng hát truyền cảm và cử chỉ khả ái của mình đến với đời. Ông bác sĩ chữa lành bệnh cứu đời. Còn nhà văn, nhà văn không thể làm gì khác hơn qua ngọn bút mệnh làm đẹp cuộc đời của anh/chị ta.
Trong một vài trường hợp bức bách quyết liệt, người ca sĩ hoặc ông bác sĩ vẫn có thể tham gia chuyện đời mà không vi phạm đến nghiệp của mình. Thí dụ, ca sĩ có thể từ chối hay tránh xuất hiện trước một cử tọa gồm những tên độc tài gian ác giết hại dân lành. Hoặc, ông bác sĩ buộc phải chữa lành vết thương cho quân thù, nhưng ông sẽ không nhận thù lao bổng lộc vinh hoa của họ.

+ Trường hợp Tomas Transtromer

Nhà thơ vừa được giải Nobel vừa rồi Tomas Transtromer đã từng phát biểu dứt khoát:
The language marches in step with the executioners. Therefore we must get a new language. [Ngôn ngữ đi chung nhịp bước với đao phủ thủ. Do đó chúng ta phải có một ngữ ngôn tinh mới.]
Tui nghĩ rằng đó là tuyên ngôn cô đọng về thái độ văn học và chính trị của ông. Ông không chấp nhận nói chung tiếng nói với ác. Là nhà văn có tầm ảnh hưởng rộng lớn trên thế giới, ông sẽ bày tỏ ý nguyện của mình tới cùng, qua ngọn bút: Cung ứng cho nhân gian lời nói tinh nguyên mới khác với bọn đao phủ đang lăm le hành quyết mầm sống.

Midwinter

A blue light
is streaming out from my clothes.
Midwinter.
Jingling tambourines of ice.
I close my eyes.
There is a soundless world
there is a crack
where the dead
are smuggled over the border.
(Tạp chí Blackbird, Spring 2011, Vol.10, No.1)

Giữa Đông

Một dòng sáng dương xanh
chảy trôi ra từ bộ y phục đang mặc.
Trời giữa Đông.
Tiếng rung leng xeng của buốt giá.
Tôi khép mắt.
Có một thế gian vô ngôn
có một tiếng gãy rắc
của tử mộ
được xô qua lằn biên giới lén lút.

+ Trường hợp Ức Trai Nguyễn Trãi

Vọng Doanh

Vọng Doanh đầu mộ hệ ngâm thuyền
Thi cảnh liêu nhân vãn hứng khiên
Dục Thúy vũ tình phong tự ngọc
Đại An triều trướng thủy như thiên

(Bến Vọng Doanh chiều xuống, buộc chiếc thuyền văn
Cảnh thơ khiến cho người cảm hứng dạt dào
Dục Thuý mưa tạnh núi ngọn đẹp như ngọc
Cửa Đại An thuỷ triều dâng cao tiếp tới trời)

Đó là 4 câu thơ đầu bài “Vọng Doanh” của Ức Trai Nguyễn Trãi. Bài thơ tả cảnh tả tình vùng bến nước Vọng Doanh Dục Thuý thật xinh đẹp.
Và, nếu chúng ta nhớ lại thời điểm của bài thơ được làm ra, chúng ta sẽ không khỏi kinh ngạc. Bài thơ được làm trong thời kỳ chiến trận kháng Minh 1418-1429.
Thời điểm này, Nguyễn Trãi có làm khoảng hơn 30 bài. Bài nào cũng vậy, tả cảnh tả tình cũng như bày tỏ ước mong thái bình thịnh trị cho toàn dân.
Có lạ không, một ông quân sư trong thời điểm xung yếu của thế trận đao kiếm, vẫn ung dung neo chiếc thuyền văn ngắm nhìn trời chiều mênh mông mây nước.
Trường hợp Nguyễn Trãi, Nguyễn Trãi chọn tô thắm giang san hữu tình thơ mộng của đất nước. Cho dù đang ở trong hoàn cảnh gấp rút của đao binh chiến trận. Ngọn bút của ông đã vẽ nên một bức dư đồ tuyệt mỹ của tiền nhân để lại. Tuy là không nói gì về giặc Minh xâm lấn, nhưng khi đọc lên, cái tình dạt dào dành cho quê hương dân tộc, ai lại không nhận ra?